ΓΙΑΝΝΗΣ ΧΑΛΑΤΣΗΣ
ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ, Ο μεγάλος ευεργέτης
Ο Γιάννης Χαλάτσης, όσο υπηρετούσε στην Παπαχαραλάμπειο Βιβλιοθήκη ως Διευθυντής και την είχε καταστήσει πνευματικό κέντρο ολόκληρης της περιοχής, έγραψε αρκετά βιβλία ευρύτερου ενδιαφέροντος, τα οποία διασώζουν πολλά παραδοσιακά στοιχεία και προωθούν τη γνώση και την έρευνα.
Τώρα, μετά την αφυπηρέτησή του, δεν ανέκοψε το ενδιαφέρον του για τα κοινά και μας ξάφνιασε ευχάριστα με το νέο του πόνημα, που αναφέρεται στον Μεγάλο Ευεργέτη Δημήτριο Παπαχαραλάμπους. Εκείνος, συνεχίζοντας το θεάρεστο έργο των μεγάλων Ευεργετών, επισφράγισε την αγάπη του για την πόλη μας με έργα πνοής, των οποίων η σημασία παραμένει αναλλοίωτη στο πέρασμα του χρόνου.
Ο συγγραφέας κατόρθωσε, σε εκατόν είκοσι σελίδες, να περιγράψει και να ξαναφέρει στη μνήμη μας έναν μεγάλο αλτρουιστή, που μετανάστευσε νεαρός στην Αμερική για να μεγαλουργήσει οικονομικά, χωρίς ποτέ να λησμονήσει τη γενέθλια χώρα του.
Στην «Εισαγωγή» αναπτύσσεται η έννοια της ευεργεσίας και οι επιπτώσεις αυτής στον συνάνθρωπο. Ευεργέτες υπήρξαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν. Όμως όλοι οι πλούσιοι δεν γίνονται ευεργέτες. Η οικονομική κατάσταση δεν αρκεί για την ευεργεσία· χρειάζεται και η ύπαρξη πολλών αρετών, ιδιαίτερα η ανθρωπιά, ο αλτρουισμός, η αλληλεγγύη και η αγάπη προς τον συνάνθρωπο και την πατρίδα.
Ήδη βρισκόμαστε στην πρώτη εικοσιπενταετία του 21ου αιώνα. Η υλιστική εποχή μας έχει παραμερίσει πολλές ανθρώπινες αξίες. Ο πλουτισμός, ο ηδονισμός, η καλοπέραση και η προβολή του «εγώ» έναντι του «εμείς» δεν αφήνουν περιθώρια για την ανάπτυξη των πανανθρώπινων αξιών. Αρκετοί είναι σήμερα εκείνοι που θεωρούν τους ευεργέτες παραπλανημένους ανθρώπους, στους οποίους «τους τα τρώνε οι επιτήδειοι και δεν τα τρώνε οι ίδιοι». Όμως είναι βέβαιο ότι η αρετή της ευεργεσίας δεν θα εκλείψει, παρά τις σειρήνες της σημερινής υλιστικής εποχής.
Ο Παπαχαραλάμπους αποτελεί ένα φωτεινό παράδειγμα και ο συγγραφέας, σε πέντε κεφάλαια και αντίστοιχα υποκεφάλαια, τον παρουσιάζει σε ρέουσα γλώσσα, σ’ όλο του το μεγαλείο.
Ο αγώνας, οι αγωνίες, οι διακυμάνσεις, οι αντιδράσεις, η κακόπιστη κριτική και τα ανεπανάληπτα έργα, σαν παραμύθι, εξελίσσονται και από την αρχή μέχρι το τέλος πλανάται η φωτεινή προσωπικότητα ενός ομογενούς της Αμερικής, που σε ηλικία 22 ετών έφυγε από την πατρίδα και δεν την ξέχασε!!
Συγχαρητήρια στον φίλο συγγραφέα και καλή συνέχεια.
ΝΑΥΠΑΚΤΟΣ, Δεκέμβριος 2025
ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΣ Δ. ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΠΟΥΛΟΣ
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΟΝ ΔΗΜΗΤΡΙΟ ΠΑΠΑΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ
Πρόσφατα κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο (αυτοέκδοση) του τέως Διευθυντή της Δημόσιας Παπαχαραλαμπείου Βιβλιοθήκης Ναυπάκτου Γιάννη Χαλάτση με τίτλο «Δημήτριος Παπαχαραλάμπους» και υπότιτλο «Ο μεγάλος ευεργέτης», συνοδευόμενο από το επίγραμμα:
Έκανα ό,τι μπορούσα
Για σε, Πατρίδα, μόχθησα
σκληρά μακριά στα ξένα,
κι όσα με ιδρώτα απόκτησα
τα χάρισα σε Σένα.
Πρόκειται για το 13ο κατά σειρά βιβλίο του και, αυτή τη φορά, ο συγγραφέας επιχειρεί να εξοφλήσει ένα ακόμη χρέος προς όλους τους Ναυπάκτιους, ώστε να μην αφήσει τη λήθη να θολώσει την τεράστια προσφορά ενός εξέχοντος τέκνου της Ναυπακτίας, του Δημητρίου Παπαχαραλάμπους.
Πόνημα βγαλμένο από τα εσώψυχα του συγγραφέα, με σκοπό να αποδώσει τιμή στη μνήμη και να ανανεώσει τις μεγάλες παρακαταθήκες του Ευεργέτη στις σημερινές και στις επόμενες γενιές.
Πρωταγωνιστής, φυσικά, ο μέγιστος των ευεργετών της Ναυπακτίας, αλλά και ευεργέτης εθνικής εμβέλειας, αφού ανακηρύχθηκε και από την επίσημη Πολιτεία ως Εθνικός Ευεργέτης, ο Δημήτριος Παπαχαραλάμπους.
Όπως εξιστορεί ο συγγραφέας, ο Δημήτριος Παπαχαραλάμπους γεννήθηκε στη Χόμορη Ναυπακτίας περί το 1885 και απεβίωσε τον Ιούλιο του 1961. Στις αρχές του 20ού αιώνα, μαζί με άλλα παιδιά από το χωριό του, ο νεαρός Δημήτριος, έχοντας ήδη δοκιμάσει τη σκληρότητα της ζωής ως γυρολόγος–πραματευτής, πήρε τη μεγάλη απόφαση και μετανάστευσε στην Αμερική. Με το αετίσιο βλέμμα του και τη σπιρτάδα του βουνίσιου χαρακτήρα του, ξεπέρασε τα μύρια εμπόδια της γλώσσας και των συνθηκών και δεν άργησε να αναδείξει τα σπάνια προσόντα του. Εργάστηκε, πρόκοψε, αυτομορφώθηκε, χωρίς να αλλοτριωθεί από τις αρχές του, την ευγένειά του και την ευαίσθητη ψυχή του.
Στην πολύβουη Νέα Υόρκη, η πορεία της ζωής του ταυτίστηκε με ένα «τριαντάφυλλο», καθώς αναδείχθηκε σε σημαντικό παράγοντα της μεγαλούπολης ως διάσημος ανθοπώλης. Δεν ξέχασε ποτέ τη δική του «Ιθάκη»: το χωριό του, τη Ναύπακτο, την Ελλάδα. Οι ανέκδοτες ιστορίες —οι ληστές, το χιούμορ του, η φιλία του με τον Εβραίο δικηγόρο Κον— φωτίζουν μια πολυσύνθετη προσωπικότητα, γεμάτη ανθρωπιά και ευγένεια ψυχής.
Η φιλοπατρία του τον οδήγησε να επιστρέψει στην Ελλάδα, να καταταγεί στον Ελληνικό Στρατό και να λάβει μέρος στους νικηφόρους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912–1913.
Ο Γιάννης Χαλάτσης, με τη γραφίδα του, διεισδύει βαθιά στην έννοια και τη σημασία της ευεργεσίας, η οποία δεν εξαντλείται στη φιλανθρωπία της χριστιανικής ηθικής, αλλά περιλαμβάνει και την «εν τοις πράγμασι» προσφορά, μέσω μεγάλων δωρεών και της οικοδόμησης κοινωφελών έργων στην πόλη της Ναυπάκτου και στη γενέτειρά του, τη Χόμορη.
Όπως σημειώνει ο συγγραφέας, μια εύγλωττη εικόνα του τεράστιου έργου του απέδωσε, με τον καλύτερο τρόπο, ο τ. Δήμαρχος Ναυπάκτου Τάκης Λουκόπουλος με τη ρήση: «Η Ναύπακτος πριν τον Παπαχαραλάμπους ήταν χωριό. Μετά τον Παπαχαραλάμπους έγινε πόλη!»
Η χρήση πρωτογενών πηγών —επιστολών, διαθηκών, εφημερίδων της εποχής— προσδίδει αυθεντικότητα και αμεσότητα. Το βιβλίο είναι γραμμένο με ρεαλιστική γλώσσα και αναδεικνύει τις ψυχικές αρετές που κοσμούσαν τον Παπαχαραλάμπους, καθώς και τη μοναδική μεθοδικότητα και προνοητικότητα που επέδειξε για τη νομική εξασφάλιση της διαχείρισης και της βιωσιμότητας της δωρηθείσας περιουσίας του. Παράλληλα, μερίμνησε για τον αξιοπρεπή βίο της συζύγου του, συγχωριανής του Βασιλικής, το γένος Ανδρεόπουλου (απεβίωσε το 1967).
Ο συγγραφέας δεν αποσιωπά τις δυσκολίες και τις αντιδράσεις που συνάντησε ο ευεργέτης. Οι έριδες και οι μικροπολιτικές αποτυπώνονται με ρεαλισμό, αναδεικνύοντας τη δύναμη ενός ανθρώπου που παρέμεινε πιστός στο όραμά του. Η χαρακτηριστική φράση του Παπαχαραλάμπους —«να μαζέψουν τις κομματικές διαφορές σ’ ένα δέμα και να τις βάλουν σ’ ένα βαρέλι, να το πάρει ο σκουπιδιάρης»— αποτελεί συγκινητική μαρτυρία του ψυχικού του μεγαλείου.
Το μέγεθος του έργου και της προσφοράς του Παπαχαραλάμπους συναντάται σε κάθε βήμα, διασχίζοντας την πόλη της Ναυπάκτου: η Παπαχαραλάμπειος Βιβλιοθήκη, το Παπαχαραλάμπειο Στάδιο, η Παπαχαραλάμπειος Αίθουσα, η Παπαχαραλάμπειος Φιλαρμονική, το Παπαχαραλάμπειο Ίδρυμα.
Ο συγγραφέας τονίζει με έμφαση ότι το «χρέος» της κοινωνίας απέναντι στους ευεργέτες της δεν εξαντλείται στη στιγμή της αποδοχής μιας δωρεάς, αλλά εκτείνεται στον χρόνο, μέσα από τη διαρκή φροντίδα, την προστασία και την ηθικά υπεύθυνη διαχείρισή της. Η ευγνωμοσύνη, κατά τον ίδιο, οφείλει να μεταφράζεται σε πράξεις συνέπειας και διαφάνειας, ώστε η προσφορά να διατηρεί ακέραιη την αξία και τον σκοπό της.
Στο βιβλίο αναδεικνύεται ιδιαιτέρως η υπομονή, η επιμονή και η μεθοδικότητα με τις οποίες επιχειρήθηκε η εξυγίανση του Ιδρύματος Παπαχαραλάμπους από τον πρόεδρό του, Μητροπολίτη Ναυπάκτου και Αγίου Βλασίου κ. Ιερόθεο. Με σταθερό προσανατολισμό στις αρχές της διαφάνειας και της υπευθυνότητας, καθιέρωσε τον ετήσιο δημόσιο απολογισμό όλων των Ιδρυμάτων της Ναυπάκτου, θεσμοθετώντας μια πρακτική που ενισχύει την εμπιστοσύνη της κοινωνίας και τιμά έμπρακτα τη μνήμη και το έργο των ευεργετών.
Η χρηματοδότηση της έκδοσης του βιβλίου από την κα Φωτεινή Πετσίνη–Χαραλαμποπούλου, (η οποία γεννήθηκε στο Ξηροπήγαδο και σταδιοδρόμησε στην Αμερική), αποτελεί τη συνέχεια μιας μακράς και σεβαστής παράδοσης, την οποία ενσάρκωσε και ο Δημήτριος Παπαχαραλάμπους. Είναι η παράδοση των ανθρώπων που ευεργετούν σιωπηλά, χωρίς προσδοκία ανταλλαγμάτων ή δημόσιας προβολής, με μοναδικό κίνητρο τη διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης και την προαγωγή του πολιτισμού.
Κλείνοντας, εκφράζω τα θερμά μου συγχαρητήρια στον Γιάννη Χαλάτση και τον ευχαριστώ για την προσφορά του βιβλίου. Αφιππεύσας από το Δημόσιο, παραμένει πολύτιμη εφεδρεία για την τοπική κοινωνία, με συνεχή δράση και ουσιαστική προσφορά στον πολιτιστικό τομέα.
Ηλίας Στ. Δημητρόπουλος
Δεκέμβριος 2025