Η καταγραφή των προσωπικών μαρτυριών στην Ελλάδα ξεκίνησε στο χώρο της Λαογραφίας τη δεκαετία του 1930 με προφορικές αφηγήσεις προσφύγων από τη Μικρά Ασία και αργότερα στράφηκε στις ιστορίες ζωής και τις αυτοβιογραφίες. Τη δεκαετία του 1980 η προφορική Ιστορία άρχισε να διεκδικεί θέση στον ελληνικό ακαδημαϊκό και ερευνητικό χώρο των κοινωνικών επιστημών και να γίνεται αποδεκτή από την επίσημη ιστοριογραφία. Στη συνέχεια, ο κλάδος αυτός παρουσίασε μια ιδιαίτερη ανάπτυξη όχι μόνο μέσα στα πανεπιστήμια με την εισαγωγή αντίστοιχων μαθημάτων αλλά και έξω από αυτά.
Το κλίμα αυτό, φαίνεται, ενέπνευσε τους εκδότες και συνεργάτες της τοπικής εφημερίδας Εμπρός και το 2007 ο τότε ιδιοκτήτης Παναγιώτης Τσούμας καθιέρωσε σχετική στήλη, όπου κάθε εβδομάδα ένα πρόσωπο από τη Ναυπακτία και την ευρύτερη περιοχή αφηγούνταν την προσωπική του ιστορία που είχε αντικείμενο τον Άνθρωπο και τον Τόπο.
Φαίνεται ότι το πείραμα πέτυχε, αφού έχουν δημοσιευθεί περισσότερες από 250 συνεντεύξεις στην τακτική στήλη με τίτλο "Ανθρώπων μνήμες". Η στήλη διαβάστηκε, δέχθηκε κυρίως θετικά σχόλια και, υπήρξαν παροτρύνσεις και αιτήματα να συνεχιστεί.
Παρόλο που θα μπορούσε κανείς να θεωρήσει ότι οι "εκρήξεις αυτές της μνήμης" έχουν προσωπικό ή αυτοβιογραφικό χαρακτήρα, τα πράγματα δεν είναι ακριβώς έτσι. Η μνήμη λειτουργεί πάντα μέσα σε ένα συγκεκριμένο κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Δηλαδή, οι μαρτυρίες αυτές εξωτερικεύουν τη συλλογική μνήμη της κοινωνίας μας και προσδιορίζουν την Παράδοση του Τόπου μας.
Με τον τρόπο αυτό γίνεται καταγραφή της Ιστορίας και από μια άλλη οπτική γωνία. Ο φακός στρέφεται και στο χώρο δράσης των αφανών πλειοψηφιών, οι οποίες αποτελούν την κινητήρια δύναμη του ιστορικού γίγνεσθαι. Η φωνή των ανθρώπων που βίωσαν τα γεγονότα σε συγκεκριμένο χώρο και χρόνο έρχεται να προσθέσει στοιχεία και γεγονότα στις πηγές της τοπικής Ιστορίας. Επίσης, δίνει ένα εύρος στην κοινωνική ζωή και αποδεικνύει ότι είναι σύνθετη, αντιφατική και πολυσχιδής.
Την επιμέλεια της σειράς "Ανθρώπων μνήμες" της εφημερίδας Εμπρός είχε η δημοσιογράφος Ζωή Δενδραμή, η οποία με επαγγελματισμό και ευαισθησία κατάφερε να δημιουργήσει ένα ελκυστικό δημοσιογραφικό προϊόν. Δημιούργησε στο αναγνωστικό κοινό της εφημερίδας ένα κλίμα σοβαρότητας και εμπιστοσύνης, ώστε να αισθανθεί ο αφηγητής ασφάλεια και να δεχθεί να μιλήσει. Στη συνέχεια, με την τεχνική της συνέντευξης κατάφερε να ενεργοποιήσει τη μνήμη των αυτοβιογραφούμενων, για να συγκεντρωθεί μέχρι σήμερα το πλούσιο πρωτογενές ιστορικό υλικό των διακοσίων πενήντα περίπου μαρτυριών.
Τα κείμενα αυτά είναι διαμάντια που λάμπουν μια εβδομάδα μέχρι να κυκλοφορήσει το επόμενο φύλλο της εφημερίδας. Μετά είναι διαθέσιμα μόνο ύστερα από έρευνα σε πιθανό αρχείο της εφημερίδας. Για να γίνουν αυτά τα κείμενα ευκολότερα προσβάσιμα και ευρύτερα γνωστά, η Παπαχαραλάμπειος Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη πήρε την πρωτοβουλία να εκδώσει αρχικά έναν αριθμό συνεντεύξεων με προοπτική να εκδώσει στο μέλλον και τις υπόλοιπες.
Γιάννης Χαλάτσης